Paweł Edmund Strzelecki
Paweł Edmund Strzelecki to kolejny zasłużony Polak. Poznajcie jego historię…
Zapewne wielu z nas słyszało o Marku Kamińskim, naszym globtroterze, który poszedł wszędzie, gdzie się dało. Ale chyba mało z nas pamięta o innym polskim podróżniku, dzięki któremu symbolicznie Kościuszko dotarł na dalekie antypody.
Paweł Edmund Strzelecki - młodość
Paweł Edmund Strzelecki na świat przyszedł w rodzinie zubożałego szlachcica 20 lipca 1797 r. w Głuszynie, który obecnie stanowi część Poznania. Ojciec brał udział w insurekcji kościuszkowskiej. Studiował też geologię i geografię w Heidelbergu. Brat był żołnierzem w armii Księstwa Warszawskiego i trafił do niewoli austriackiej. Obaj bracia spotkali się w Krakowie, w którym Paweł przebywał w latach 1814-17. Wrócili do Wielkopolski i tam Paweł spędził kilka kolejnych lat pracując jako nauczyciel. Paweł był samoukiem, nie studiował. Za to spędził rok w pruskiej armii, w której dosłużył się stopnia podchorążego.
Paweł Strzelecki - pierwsze podróże
Pierwsze podróże sfinansował zapewne ze spadku po rodzicach. W czasie pobytu we Włoszech poznał księcia Franciszka Sapiehę i w jego imieniu zarządzał jego majątkiem. W 1829 r. książę Sapieha w swoim testamencie zapisał Strzeleckiemu ogromne pieniądze, które sfinansowały jego podróże. W tym samym roku opuścił on Polskę (gdzieś między 23 i 29 rokiem jeszcze raz odwiedził Kraków, bo zachował wspomnienia kopca Kościuszki, a ten skończono sypać właśnie w 1823 r.). Nie był zatem emigrantem popowstaniowym. Najpierw mieszkał we Francji, a potem Wielkiej Brytanii. Na ile decyzja o opuszczeniu domu była wynikiem nieszczęśliwego romansu z Aleksandrą Turno zw. Adyną nie sposób powiedzieć
P.E. Strzelecki - dookoła świata
To właśnie z Wielkiej Brytanii, a dokładnie z Liverpoolu, w 1834 r. wyruszył w swoją wielką, dziewięcioletnią podróż dookoła świata, w trakcie której prowadził wielotematyczne i bardzo szeroko zakrojone badania. Zaczął od Ameryki Północnej, gdzie między innymi odkrył ogromne złoża miedzi nad jeziorem Ontario. W Ameryce Południowej zajmował się między innymi badaniami meteorologicznymi. W 1839 r. dotarł do Australii i spędził tam kolejne cztery lata. Australia była w tym czasie brytyjską kolonią karną i niespecjalnie interesowała badaczy. Strzelecki zainteresował się samą krainą i władze brytyjskie postanowiły mu pomóc finansowo. W czasie pobytu na antypodach badał Wielkie Góry Wododziałowe i stanął na ich najwyższym szczycie, który nazwał Górą Kościuszki. Inną górę nazwał Górą Adyny, ale nazwa się nie przyjęła. Prowadził też badania geologiczne i odkrył kilka złóż różnych minerałów.
Edmund Strzelecki - osiągnięcia na skalę światową
W 1843 r. ze względu na problemy zdrowotne musiał wrócić do Brytanii, gdzie wydał swoje monumentalne dzieło o Australii, które przez kolejne dekady było głównym źródłem wiedzy o kontynencie. Otrzymał za swoje zasługi obywatelstwo brytyjskie i liczne odznaczenia. A w 1847 r. został najpierw pełnomocnikiem, a potem dyrektorem wykonawczym Brytyjskiego Stowarzyszenia Pomocy, które zajmowało się w głównej mierze pomocą dotkniętej głodem Irlandii. Za główny cel postawił sobie pomoc przede wszystkim dzieciom. Organizacja zajmowała się dożywianiem dzieci, między innymi w szkołach. W szczytowym momencie niosła pomoc około 200 tysiącom dzieci. Strzelecki został za to wpisany na listę bohaterów Irlandii.
Paweł Edmund Strzelecki - Polak niedoceniany
W ostatnich latach życia zajmował się wpieraniem rolnictwa i osadnictwa w Australii, projektował systemy irygacyjne. Dla ratowania zdrowia jeździł na południe Francji. Zmarł w Anglii na raka w 1873 r. Został pochowany w Londynie, ale jego grób został zniszczony przez bombę w czasie II wojny światowej. W 1997 r. prochy sprowadzono do Polski i złożono w Krypcie Zasłużonych Wielkopolan. Do dzisiaj jego nazwisko nosi około 20 miejsc w Australii, upamiętniony jest też w Irlandii i Kanadzie.
Tekst powstał przy współpracy z Kubą Łukasińskim z serwisu „Historia nie jest nudna” (https://www.facebook.com/Historianiejestnudna).
Patronem cyklu „Poczet fantastycznych Polek i Polaków” jest EST. 966.