Rejewski, Różycki i Zygalski – pogromcy Enigmy

Rejewski, Różycki i Zygalski… To dzięki tym panom udało się złamać Enigmę, niemiecką maszynę szyfrującą, co miało ogromne znaczenie w zwycięstwie nad Trzecią Rzeszą. Oczywiście, jak to z reguły bywa, w Polsce ich nazwiska są niemal kompletnie zapomniane…

O tym, że złamaliśmy Enigmę – wie zapewne większość Polaków. Ale zdecydowanie słabiej pamiętamy tych, którzy tego dokonali. To matematyczni geniusze – Rejewski, Różycki i Zygalski. Ten tekst powstał w uznaniu zasług trzech polskich matematyków i kryptologów.

Marian Rejewski

Marian Rejewski urodził się w 1905 r. w Bydgoszczy, wtedy zwanej jeszcze Bromberg. Tam też skończył szkołę średnią, a po niej dostał się na Uniwersytet Poznański, który ukończył z tytułem magistra filozofii w 1929 r. Jeszcze przed końcem studiów zainteresował się kursem kryptologicznym, który zorganizowało Biuro Szyfrów Wydziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego.

Jerzy Różycki

Różycki (najmłodszy z nich) urodził się w 1909 r. w Olszanie, wówczas w guberni kijowskiej. W 1918 r. jego rodzina przeniosła się do Wyszkowa nad Bugiem i właśnie tam młody Jerzy skończył szkołę i później dostał się na Uniwersytet Poznański. Studiował matematykę, a po jej ukończeniu geografię.

Henryk Zygalski

Henryk Zygalski na świat przyszedł w Poznaniu w 1908 r. Tu zdał maturę (z matematyki wręcz fenomenalnie) i rozpoczął studia matematyczne na Uniwersytecie Poznańskim. W trakcie kursu kryptologicznego cała trójka ściśle ze sobą pracowała i dało to znakomite efekty.

Rejewski, Różycki i Zygalski - Biuro szyfrów i Enigma

Rejewski, Różycki i Zygalski szybko dali się poznać jako najlepsi. Po zakończeniu kursu najpierw pracowali w Ekspozyturze Biura Szyfrów w Poznaniu, a później zostali przeniesieni do Warszawy. To w stolicy zaczęli prace nad złamaniem szyfrów Enigmy. Udało im się to osiągnąć na przełomie 1932 i 33 r. dzięki zastosowaniu jednego z twierdzeń Rejewskiego. Jednak na tym się nie skończyło. Niemcy przecież ciągle udoskonalali swoją maszynę i poznańskie trio walczyło nadal, by móc odczytywać kryptogramy. Zygalski opracował specjalne płachty, czyli ogromne perforowane karty (otwory nanosiło się ręcznie), które ułatwiały odczytywanie zaszyfrowanych tekstów. Na krótko przed wybuchem wojny udało się skonstruować tzw. Bombę, czyli maszynę deszyfrującą. Bomba, bo hałas robiła mniej więcej taki sam.

Rejewski, Różycki i Zygalski - okres wojenny

Kiedy jasne się stało, że wojny nie da się uniknąć, a środki, jakimi dysponowało Biuro Szyfrów są niewystarczające, podjęto decyzję o przekazaniu wyników prac aliantom. Po wybuchu wojny cała trójka i współpracownicy zostali ewakuowani do Rumunii, stamtąd zaś zostali zabrani do Francji (ambasada brytyjska odmówiła pomocy). Tam Rejewski, Różycki i Zygalski pracowali nadal nad kodami niemieckimi. Po upadku Francji znaleźli się w Algierze, skąd niedługo później Rejewski i Zygalski wrócili i znaleźli się w Vichy. Sytuacja wojenna zmusiła kryptologów do przemieszczania się między Francją i Algierem.

Polacy, którzy złamali kod Enigmy

W czasie jednej z przepraw, w styczniu 1942, zginął na morzu Jerzy Różycki. Pozostała dwójka w listopadzie tego roku została przeniesiona do Anglii i tam też doczekali końca wojny. Rejewski wrócił do Polski, gdzie nie wolno mu było wspominać o swoich zasługach. Imał się różnych zajęć. Z powodów rodzinnych nie podjął pracy na uniwersytecie. Dopiero w latach 70-tych mógł zacząć pisać o Enigmie i o swoim udziale w złamaniu szyfru. Przed śmiercią został kilkukrotnie odznaczony. Zmarł w 1980 r. w Warszawie. Henryk Zygalski po wojnie został w Anglii. Uczył matematyki w szkole. Zmarł w 1978 r. i nie doczekał uznania.

Rejewski, Różycki i Zygalski to Polacy, którzy złamali kod Enigmy. Warto o tym pamiętać. Choćby dlatego, że to kolejni mniej znani Polacy, którzy ukształtowali losy świata. Naszego świata, w którym obecnie żyjemy.

Tekst powstał przy współpracy z Kubą Łukasińskim z serwisu „Historia nie jest nudna”
(https://www.facebook.com/Historianiejestnudna).

Patronem cyklu „Poczet fantastycznych Polek i Polaków” jest EST. 966.

A tu znajdziesz kompletny „Poczet fantastycznych Polek i Polaków”